Tirfor (come-along), inşaat, orman, kurtarma ve sahada çekme işlerinin en yaygın el aletidir; ancak halatının kopması ya da kilit mekanizmasında sıkışması, en sık görülen iki saha problemidir. Halatın kopması, çoğunlukla halatın değil tirfor cihazının doğru kullanılmamasından kaynaklanır; sıkışma ise hem operasyonel hem mekanik nedenlere dayanır. Bu rehberde tirfor halatı kopmasının ve sıkışmasının yedi temel sebebini, sahada bu durumlarla karşılaşıldığında yapılması ve yapılmaması gerekenleri ve doğru halat seçimi ile bakım disiplininin nasıl uygulanacağını açıklıyoruz.
Tirfor halatı diğer çelik halatlardan nasıl farklıdır?
Tirfor halatı, sıradan bir çelik halat değildir. Cihaza özel imal edilmiş, sertleştirilmiş ve özel toleransta üretilmiş bir halattır. Tirfor cihazının iç kilit mekanizması (cam-jaw), halatın çapına ve yüzey sertliğine göre tasarlanır; yanlış halat takıldığında cihaz halatı tutamaz ya da halat birkaç kullanım içinde kopar.
Tirfor T-7, T-13, T-32 gibi farklı kapasite modellerinde her birinin kendine özel halat çapı vardır. Standart bir 6×19 çelik halat tirfor cihazına takılamaz; aksi halde kilit mekanizması halatı keser. Tirfor halatı, üretici tarafından özel olarak hazırlanmış soketli, koruyucu çelik kanca ile tamamlanmış bir bileşendir. Tirfor ve come-along cihazlarının genel kullanım prensipleri için tirfor ve come-along cihazları rehberini kullanabilirsiniz.
Tirfor halatı kopmasının yedi temel sebebi
- Yanlış halat kullanımı: Üretici onaylı olmayan, çapı uygun olmayan ya da farklı sertlikteki bir halatın takılması. En sık karşılaşılan sebeptir.
- Aşırı yük: Tirfor üzerindeki WLL değerinin üzerinde yük çekilmesi. Tek seferlik aşırı yük bile halat içinde mikro çatlaklar başlatır.
- Şok yük: Yükü ani durdurmak, halatı sallandırmak veya birdenbire bırakmak halata WLL’in 3-5 katı anlık kuvvet uygular.
- Halat üzerinde kink (kıvrılma): Halatın depolanması veya kullanım sırasında oluşan keskin kıvrılmalar, halatın o noktasında telleri öldürür. Kink olan halat asla tirforda kullanılmamalıdır.
- Korozyon: Açıkta bekletilmiş, paslanmış halat çekme yükünü kaldıramaz ve tipik olarak kanca veya soket bölgesinden kopar.
- Halat üzerinden geçen keskin kenar: Halat keskin bir köşeden geçerek çekiliyorsa o noktada teller kesilir; bunun için snatch block veya köşe koruyucu kullanılmalıdır.
- Cihazın bakımsızlığı: Cam-jaw mekanizmasında aşınmış parçalar, halatı sürtünerek kesebilir veya kilitleyemez. Yıllık servis önerilir.
Bu sebeplerin yedisi de operasyonel disiplin ve bakım ile büyük ölçüde önlenebilir. Halat üzerine yapışmış toz, gres veya çimento parçacıkları da kilit mekanizmasının doğru tutmasını engeller; halatın temiz tutulması güvenliğin küçük ama önemli bir parçasıdır.
Tirfor halatı sıkışmasının sebepleri
Sıkışma çoğunlukla halatın koptuğu durumlardan daha tehlikelidir; çünkü cihaz kullanılamaz hale gelir ve halat yarısı dışarıda kalır. Tipik sebepler:
- Yağlama eksikliği: Cam-jaw mekanizmasının iç parçaları kuru çalışırsa halatı tutar tutmaz sıkıştırır ve serbest bırakamaz.
- Yanlış halat takma yönü: Halatın cihaza yanlış uçtan girmesi.
- Halatın eğri (twisted) takılması: Bükülmüş halatın cihaza zorla yerleştirilmesi.
- Cam-jaw aşınması: Yıllar içinde dişlerin yuvarlanması.
- Toz/çimento birikintisi: Halat üstündeki yabancı madde kilit dişlerine yapışır.
- Çok soğuk hava: -10°C altında gres katılaşması mekanizmayı kilitler.
Sahada kopma anında ne yapılır?
- Bölgeden uzaklaşın. Kopan halat geri tepme ile (whipping) ciddi yaralanma yaratabilir. Çekme hattının her iki tarafında en az 1,5 katı uzaklıkta güvenlik mesafesi gereklidir.
- Çekilen yükü sabitleyin. Halat koptuğunda yük serbest düşebilir. Bu nedenle çekme hattının altında veya doğrudan arkasında insan ya da değerli ekipman olmamalıdır.
- Halatı toplamadan önce gerilimi sıfırlayın. Halat zemin üzerinde bile gergin kalmış olabilir; serbest düşmeye bırakmak başka bir hasara yol açabilir.
- Olayı raporlayın. İSG kayıt sistemine işleyin; kopan halat parçası saklanır, üretici sertifikası ile birlikte değerlendirilir. Bu adım hem öğrenme hem sigorta için gereklidir.
- Aynı tipte ikinci bir halat ile devam etmeyin. Önce nedeni anlaşılmalı, sonra yeni halat takılmalıdır.
Sahada sıkışma durumunda yapılması ve yapılmaması gerekenler
| Yapın | Yapmayın |
|---|---|
| Yük gerilimini yavaşça serbest bırakmaya çalışın (boşaltma kolu) | Çekiç veya tornavida ile cam-jaw’a vurmayın |
| Halat üzerine birkaç damla penetrant yağ (WD-40, halat gresi solventi) sıkın | Cihazı yere atıp sallamayın |
| 10-15 dakika bekleyin, yağın penetre olmasına izin verin | Halatı zorla geri çekmeye çalışmayın; daha sıkı sıkışır |
| Üretici servisini arayın; T-7, T-13, T-32 için yetkili servis listesi mevcuttur | Cam-jaw’u kendiniz açmayın; kalibrasyon bozulur |
| Halatın ucundan dikkatlice çekerek “uyandırın” | Tirforu suya batırmayın |
Tirfor halatı ne sıklıkta değiştirilmelidir?
Üretici (Tractel/Tirfor) kullanım yoğunluğuna göre 1.000-3.000 çevrim aralığında halatın görsel kontrolünü; halatın discard kriterini aştığında ise hemen değişimini önerir. Pratik bir saha kuralı olarak:
- Bir adımda 3’ten fazla görünür tel kopması
- Cap düşüşü %3’ü aşmış
- Belirgin korozyon veya pas akıntısı
- Kanca veya soket bölgesinde deformasyon
- Halat üzerinde herhangi bir kink (kıvrılma)
Bu kriterlerden herhangi biri görüldüğünde halat değiştirilir. Tirforla çalışan ekipler yedek halatı her zaman seferde yanında bulundurmalıdır.
Tirfor halatı yağlanır mı?
Evet, ancak özel halat yağı veya sprey halat gresi ile yapılır. Sıradan motor yağı veya makine gresi tirfor halatına uygun değildir; cam-jaw mekanizması sıradan gres ile halatı tutamaz. Üretici kataloğunda önerilen yağ kullanılmalıdır.
Tirfor cihazı yenilenebilir mi yoksa atılır mı?
Tirfor cihazlarının çoğu modeli (T-7, T-13, T-32, T-35) tamir edilebilir tasarımdadır. Yetkili servis aşınmış cam-jaw, geri dönüş yayı ve halat girişlerini değiştirebilir. Servis maliyeti yeni cihazın yaklaşık %30-40’ı olur ve cihaza 5-10 yıl daha kullanım ömrü kazandırır.
Tirfor halatı yerine standart çelik halat kullanabilir miyim?
Hayır. Tirfor cihazı yalnızca üretici orijinal veya muadil sertifikalı tirfor halatı ile çalışır. Standart çelik halat sertliği uyumsuzdur; cam-jaw mekanizması bu halatı keser ya da tutamaz. Saha kazalarının önemli bir bölümü bu hatadan kaynaklanır.
Tirfor T-7’de hangi çap halat kullanılır?
Tirfor T-7 modeli için üretici 8,3 mm halat öngörür. T-13 için 11,5 mm, T-32 için 16,3 mm halat kullanılır. Bu değerler nominal değerlerdir; halat üreticisinin özel toleransta ürettiği versiyon kullanılmalıdır.
Tirfor halatı su altında kullanılabilir mi?
Geçici kullanımda kabul edilebilir ancak halatın korozyona maruz kalması hızlanır. Su altı veya sürekli ıslak ortam uygulamalarında galvanizli halat veya paslanmaz halat tercih edilmelidir; aksi halde tirfor halatının ömrü dramatik olarak kısalır.
Tirfor halatı kopmaları ve sıkışmaları, çoğu zaman halat veya cihazın değil; kullanım disiplininin sonucudur. Üretici onaylı halat, düzenli görsel kontrol, doğru yağlama ve yıllık servis dört temel disiplini oluşturur. Sahada en güvenli operasyon, doğru ekipmanın doğru bakımla birleşmesidir; bu disiplin bir tirfor cihazını uzun yıllar boyunca sorunsuz çalıştırır.
Yeni Doğan Çelik Halat, 1994’ten bu yana çelik halat sektöründe faaliyet göstermekte; demir-çelik, liman, inşaat, vinç, petrol, maden, çimento ve asansör sektörlerine 1 mm’den 60 mm’ye kadar geniş çap aralığında TS EN belgeli halat ve TSE belgeli sapan temin etmektedir. Tirfor halatları ve aksesuarları için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
- Adres: Alınteri Bulvarı No:6-8 Ostim / ANKARA
- Telefon: 0312 394 04 96 — 0530 668 29 26
- E-posta: satis@yenidogancelikhalat.com.tr