Kaldırma göz cıvataları (lifting eye bolt), makine ve ekipman gövdelerine vidalanarak sabit bir kaldırma bağlantı noktası oluşturan, rigging işlemlerinin en temel elemanlarından biridir. Doğru tip ve doğru montaj, kaldırma güvenliğinin ilk şartıdır.
Sabit Göz Cıvata (Standart Eye Bolt)
Gövdesi ve halka kısmı birlikte döner, ayrı bir eksen etrafında dönme özelliği yoktur. Yük her zaman tek bir düşey eksende kaldırılacaksa uygundur; açılı çekmede kapasitesi ciddi oranda düşer.
Döner Göz Cıvata (Swivel/Dynamo Eye Bolt)
Halka kısmı, gövdeden bağımsız olarak 360 derece dönebilir ve genellikle belirli bir açı aralığında da eğilebilir. Bu sayede farklı açılarda çekme yapılan çok noktalı kaldırmalarda kapasite kaybı çok daha azdır.
Karşılaştırma
| Kriter | Sabit Eye Bolt | Döner (Swivel) Eye Bolt |
|---|---|---|
| Çekme Yönü | Tek eksen (düşey) | Çok yönlü |
| Açılı Yükte Kapasite Kaybı | High | Düşük |
| Cost | Düşük | Medium-High |
| Uygun Kullanım | Tek noktalı düşey kaldırma | Çok noktalı, açılı sapan kullanımı |
Montaj Kuralları
Göz cıvatası, gövde yüzeyine tam oturacak şekilde sıkılmalı, halka ile temas yüzeyi arasında boşluk bırakılmamalıdır. Üzerinde belirtilen tork değerine uyulmalı ve dişli diş sayısının en az %100’ü gövdeye girmiş olmalıdır. Sabit göz cıvatalarda çekme açısı arttıkça kapasitenin nasıl düştüğü üretici tablosundan mutlaka kontrol edilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Açılı çekimde sabit eye bolt kullanmak
- Yetersiz tork ile gevşek montaj yapmak
- Kapasitesi aşınmış veya deforme olmuş göz cıvatasını kullanmaya devam etmek
Frequently Asked Questions
Sabit eye bolt’ta açılı çekim neden tehlikelidir?
Açı arttıkça cıvata üzerindeki eğilme momenti artar ve üretici tarafından belirtilen kapasite düşüşü tablosuna uyulmazsa cıvata kırılabilir.
Döner göz cıvata her zaman mı tercih edilmeli?
Maliyet avantajı nedeniyle tek noktalı, düşey ve sabit yönlü kaldırmalarda sabit tip yeterlidir; çok noktalı veya değişken açılı kaldırmalarda döner tip şarttır.